Zajęczaki.pl

Zające i Króliki

oraz zasady

postępowania z nimi

 

Zając historycznie

Źródło: http://www.czwa.odr.net.pl/aktualnosc,5349,baranek-czy-zajaczek-wielkanocny-.php   

    Zając w wielu kulturach, na przykład u Hotentotów, Celtów czy w Starym Państwie Egiptu uznawany był za zwierzę lunarne, ponieważ plamy widoczne na Księżycu miały przypominać skaczące zające. Jako symbol płodności był ulubionym zwierzęciem Afrodyty i germańskiej bogini Ostery. Plutarch pisał, że zające w obawie przed utratą potomstwa „roznoszą młode zajączki w różne miejsca, nieraz o sto stóp od siebie oddalone, by na wypadek nadejścia psa lub człowieka nie wszystkie naraz były narażone. Same zaś wielokrotnie kluczą, zostawiając ślady, a na koniec robią wielki skok i dopiero tak oddaliwszy się znacznie od swego tropu, zasypiają". Szybkość i czujność zająca według Plutarcha miała w sobie coś boskiego. Natomiast Herodot w Dziejach opisuje wydarzenie, które­go sprawcą był zając i które spowodowało odstąpienie perskiego władcy Dariusza od bitwy ze Scytami: „Królowie Scytów wysłali herolda, który Dariuszowi zaniósł w darze ptaka, mysz, żabę i pięć strzał. [...] Po wręczeniu owych darów Dariuszowi ustawili się pozostali Scytowie naprzeciw Persów w szyku bojowym z piechotą i jazdą, jakby do walki. Gdy tak stali, oto nagle zając środkiem obu wojsk przebiegł, każdy ze Scytów, co zająca zobaczył, zaczął go ścigać". Dariusz uznał to za pewność zwycięstwa Scytów oraz lekceważenie przeciwnika i odstąpił od bitwy. Łacińskie słowo lepus, według Izydora z Sewilli, pochodzi od terminu levipes, co oznacza lekkość nóg i zdolność do szybkiego biegania. W Starym Testamencie zając został zaliczony do zwierząt przeżuwa­jących i nieczystych, zapewne dlatego, że porusza pyszczkiem, co błędnie brano za przeżuwanie. Przeciwnikiem spożywania zajęczego mięsa, zapewne z powodu panujących magicznych zwyczajów, był papież Zachariasz, a także św. Bonifacy. Fragment z Księgi Przysłów „zajączek, gmin nieduży, który czyni sobie w skałach łoże swoje" stał się okazją do wielu metaforycz­nych komentarzy u Ojców Kościoła i pisarzy kościelnych. Zając szuka­jący schronienia na skale uosabiał pogan, którzy zdezorientowani błą­kali się początkowo po manowcach, lecz w końcu znaleźli schronienie przy Chrystusie w Kościele zbudowanym na Skale. W Fizjo­logu nawiązano do wspomnianego wyżej tekstu i podkreślono, że krót­kie przednie kończyny zająca ułatwiają mu wspięcie się na skałę (górę) i w ten sposób uniknięcie pościgu. Z tego wynikał wniosek moralny dla człowieka aby starał się wstępować na skałę, aby uciec przed ścigającym złym demonem. Także dla św. Augustyna skałą był Bóg, a zajączek sym­bolizował skruszonych grzeszników: „Zatem wszędzie skała jest naszym schronieniem, czy to w górach wyniosła, czy w morzu uderzana przez fale, nie krusząc się, czy na ziemi stoi mocno. Do niej uciekają się jelenie, do niej nurek, do niej zając i jeż. Zające biją się w piersi, a jeże wyznają swoje grzechy". W interpretacji między innymi Walafryda Strabo i Bedy Czcigodnego zając w powyższym kontekście biblijnym oznaczał lud Boży, czyli Kościół a według Rabana Maura wrodzona płochliwość zająca miała wskazywać na ludzi lękających się Boga, którzy ufają Stwórcy. W ikonografii wczesnochrześcijańskiej zające obgryzające gałązki winnej latorośli symbolizowały katechumenów lub pogan poznających zasady wiary w sakramencie chrztu bądź też były obrazem duszy, która w raju bezpiecznie mogła korzystać z owoców życia wiecznego, dlatego wizerunek zajęcy w starożytnych baptysteriach nie budzi zdzi­wienia. Według św. Ambrożego zając ze względu na coroczną zmianę barwy sierści był symbolem zmartwychwstania: „Również zające z całą pew­nością, co łatwo możemy zauważyć z bliska, w zimie mają barwę białą, latem zaś przybierają barwę im właściwą. Lekko dotknąłem tylko tego, aby te przykłady umocniły nas w wierze w ową przemianę, jaka nastąpi przy zmartwychwstaniu". Więc tradycyjnie zajączki wielkanocne także wskazywały na ideę zmartwychwstania. Przytoczmy w tym miejscu jeszcze może nie związane już z tradycją wielkanocną zajęcze ciekawostki. Znane są na mapach nieba umieszczone w pobliżu siebie gwiazdo­zbiory myśliwego Oriona szczującego Psem, czyli Syriuszem, Zająca, który nigdy nie zostanie doścignięty. Wspomnieć też należy częste jeszcze w użyciu przysłowie: „wyrwał się jak filip z konopi". Otóż filip jest popularną na Białorusi nazwą zająca. Siedzący zatem w konopiach zając, odurzony ich ostrym zapachem, przestraszony wypada, jakby był nieprzytomny. Zając od starożytności był kojarzony z przyrodą, płodnością, odrodzeniem, ruchliwością. Dopiero w XVII wieku połączono ten symbol ze świętami Wielkanocnymi, przynajmniej z tego okresu pochodzą najstarsze źródła przedstawiające zająca z wielkanocnymi pisankami. Do Polski przywędrował na początku XX wieku i zadomowił się na dobre, podróżując z Niemiec, początkowo osiedlił się na Śląsku i Pomorzu i dopiero później, stopniowo zwiększał własne terytorium. To niewątpliwie sympatyczne zwierzątko kojarzy się często z podarunkami świątecznymi. W wielu regionach Polski w koszyczkach wielkanocnych pojawił się wypiekany ze słodkiego ciasta zajączek, miał symbolizować budzące się do życia siły natury oraz płodność, zapewnić domowi i jego mieszkańcom dostatek i brak zmartwień. Nazywany świeckim symbolem Wielkanocy, kłapouchy i wesoły wielkanocny zajączek często w krótkich łapkach trzyma koszyczek, w którym ukrywa prezenty. Pojawia się w sklepach i marketach w postaci maskotek dla dzieci, czekoladowych figurek i rysunków na świątecznych kartkach, plakatach i reklamach. Zajączek jest jednak raczej rekwizytem niż bohaterem obrzędu, chociaż to właśnie on przynosi dzieciom słodkie upominki.
 

UWAGA!! Jeśli nie ma wyraźnych przyczyn nie należy zabierać zajączka z jego miejsca. Matka zając zjawia się przy nim jedynie dwa razy na dobę, aby go wykarmić! Jego mama go nie opuściła jeśli siedzi sam, on po prostu na nią czeka!

Legendarny bohater gwiazdą filmową

 

Bardzo mocno związany z codziennym życiem różnych ludów zając jest bohaterem wielu mitów. Amerykańscy Indianie z plemienia Algonkinów jeszcze dziś wspominają wyczyny wielkiego zająca Nanabhozo, bohatera, który zabił, a następnie wskrzesił swego młodego brata, zanim utworzył stowarzyszenie przywracające zdrowie chorym i oddalające przyszłe choroby od całego plemienia.

Zając jest także bohaterem wielu fantastycznych wierzeń, np. w rejonie Pitou jeszcze do niedawna ludzie-albinosi nazywani byli „ludźmi-ząjącami" i mieli opinię czarowników. Aby odegnać zły los, rzucano kamyk na ślady zająca. Popiół z włosów zająca miał leczyć wszystkie choroby. Wiele popularnych zwrotów jest aluzją do nieufności albo zręczności zwierzęcia: „złapać dwa zające na raz", „tchórzliwy jak zając", „spać jak zając pod miedzą".

Wielu pisarzy w różnych epokach opisywało zasługi zwierzęcia. Ezopa ze Starożytnej Grecji, a znacznie później La Fontaine'a zainspirował zając, którego uwiecznili w swoich bajkach. Najbardziej znana to „Zając i żółw". Później pisarz angielski Lewis Carroll opisał obłędne

przyjęcie zająca Marcowego i Kapelusznika, jedną z najbardziej zabawnych scen w „Alicji w krainie czarów".

W połowie XX w. zając stał się znaną na świecie gwiazdą kina amerykańskiego, dzięki Texowi Avery, który nadał Bugsowi Bunny przebiegłość zajęcy. Roger Rabbit zaś jest ostatnio stworzonym królikiem - gwiazdą filmową.

Zając w mitach